به گزارش پایگاه خبری نحلیلی اقتصاددان - پیمان جنوبی -امروزه شاهد بحثهای فراوان پیرامون انرژی و بازارهای پیرامون آن هستیم ، بازارهایی که همواره تحت تاثیر بازارگردانیهای سوداگران آن غیر قابل پیش بینی بوده و مامنی برای شرکتهای دارای دانش فنی در این بخش شده است . نگاه سطحی به بازرهای انرژی جهان حاکی از میدان گردانی شرکتهای نفتی و اجبار مالکین ذخایر به همراهی با آنها است لیکن نگاه کلان و متاثر از واقعیتهای آماری حکایتی است که باید دوباره نویسی شده و بازخوانی شود. ازاین رو نگارنده در این گزارش سعی بر آن دارد تا با ارایه تحلیلی جامع و بر اساس آمارها و پژوهشهای صورت گرفته توسط مراجع رسمی آماری ،اجبار انعطاف شرکتهای نفتی و چرخش سرمایه ها به سمت کشورهای عضو اپک و به خصوص منطقه خلیج همیشه فارس را تفهیم نموده و حساسیت این منطقه را در برنامه ریزیهای آتی کشورهای توسعه یافته بیش از پیش آشکار نماید. نفت و تحولات قیمت آن یک از عوامل مهم در اقتصاد جهانی است. در واقع نفت و رشد اقتصاد جهانی یک رابطه متقابل با هم دارند و همانطور که نفت روی شرایط اقتصاد جهان اثر می گذارد ، رشد اقتصادی جهانی هم روی تقاضای نفت موثر است.
هر وقت که چرخ اقتصاد با سرعت حرکت میکند ، نرخ رشد اقتصاد جهانی افزایش یافته و بر فعالیت صنایع و مراکز تولیدی و خدماتی جهان افزوده می شود . از آنجایی که این صنایع و مراکز نیاز به مواد اولیه و انرژی دارند و همچنین بسیاری از مواد اولیه این صنایع متکی به نفت و فراورده های آن است با افزایش رشد اقتصادی در سطح جهان ، بر مصرف نفت و فراورده های آن نیز افزوده می شود . حال اگر همگام با رشد اقتصاد جهانی ، سرمایه گذاری در بخش نفت نیز افزایش یابد و استخراج نفت خام و تولید فراورده های نفتی زیاد شود ، میتوان انتظار داشت که قیمت نفت تغییر چندانی نکند. در غیر این صورت و اگر در شرایط رشد اقتصاد جهانی کشورهای تولید کننده نفت نتوانند خواسته های جهان را برآورده کنند ، قیمت نفت رو به افزایش خواهد گذارد.
بنا براین حفظ تعادل عرضه و تقاضا در بازارهای جهانی نفت از نکاتی است که هم منافع تولید کنندگان نفت و هم منافع مصرف کنندگان آن را در برگرفته و حساسیت هردو طرف را بر می تابد و لزوم سرمایه گذاری در این بخش را بیش از پیش آشکار می سازد .
باتوجه به گزارش منتشره توسط اوپک " WORLD OIL OUTLOOK 2009;OPEC" مبنی بر افزایش تقاضای جهانی نفت از 84 میلیون و 600 هزار بشکه در سال 2010 به 105 میلیون و 600 هزار بشکه در سال 2030 ، لزوم ایجاد ظرفیتهای جدید تولید نفت خام امری قطعی به نظر میرسد و ضروری است تولیدکنندگان نفت هر ساله سرمایه گذاریهایی را در بخشهای بالادستی نفت صورت دهند تا علاوه بر ثابت نگه داشتن سطوح قبلی تولید که هر ساله تحت تاثیر افت طبیعی میادین ، بخشی از ظرفیت تولید آنها کاهش می یابد ، امکان پاسخگویی به تقاضای جدید بازار را هم داشته باشند.
براوردهای اوپک درخصوص محاسبه سرمایه گذاری مورد نیاز در بخش بالادستی نفت برای ایجاد ظرفیتهای جدید تولید ( این برآورد سرمایه گذاریهای لازم برای ایجاد زیرساختهای بیشتر مانند خط لوله و پایانه را شامل نمی شود) حاکی از آن است که تا سال 2030 ، بخش بالادستی صنعت نفت جهان ، در مجموع به سرمایه گذاری ای بالغ بر 2 هزارو 300 میلیارد دلار (به دلار 2008) نیاز دارد و همچنین مجموع سرمایه گذاریهای مورد نیاز در این بخش ، برای اعضای غیر OPEC ، حدود دو تا سه برابر بیشتر از اوپکی ها است و در طول زمان این تفاوت بیشتر و بیشتر میشود« طبق براورد IEA )گزارش سال 2009 ) کل سرمایه مورد نیاز در بخش نفت جهان تا سال 2030 بالغ بر 5 هزارو 900 میلیارد دلار است که از این میزان 80% مربوط به بخش بالادستی است یعنی رقمی حدود 4 هزارو 700 میلیارد دلار».
نتایج مطالعات منتشره توسط اوپک حاکی از آن است که در سال 2010 ، سرمایه گذاری مورد نیاز در بخش بالادستی نفت کشورهای عضو اوپک ، برای ایجاد یک ظرفیت جدید (یک ظرفیت بشکه نفت در روز) ، در کمترین حالت 133 % ، در بیشترین حالت 179 % و به طور میانگین حدود 141% نسبت به دیگر کشورهای تولید کننده نفت ،کمتر است و این فاصله در طی سالهای 2010 تا 2030 همچنان افزایش خواهد یافت . به شکلی که در سال 2030 ، سرمایه گذاری مورد نیاز در بخش بالادستی نفت کشورهای عضو اوپک برای ایجاد یک ظرفیت جدید (یک ظرفیت بشکه نفت در روز) ، در کمترین حالت 150 % ، در بیشترین حالت 238 % و به طور میانگین حدود 180% نسبت به دیگر کشورهای تولید کننده نفت کمتر خواهد بود و این در حالی است که هزینه های لازم برای سرمایه گذاری مورد نیاز در بخش بالادستی نفت کشورهای عضو اوپک ، برای ایجاد یک ظرفیت جدید (یک ظرفیت بشکه نفت در روز) در طی این دوره همچنان در رقم 12 هزار دلار ثابت خواهد ماند و این نکته کلیدی و حساسی است که قابل چشم پوشی از سوی شرکتها و سرمایه گذاران نفتی نخواهد بود.
پیش بینی ها در خصوص تغییر سهم کشورهای مختلف تامین کننده تقاضای جهانی نفت و تغییرات در هزینه های بالادستی نفت در این کشورها، نشاندهنده آن است که رشد هزینه بالادستی نفت در این دوره ، از جمله عوامل اصلی در کاهش یا افزایش سهم این کشور ها در بازار جهانی نفت بوده و سرمایه گذاران نفتی نیز بر همین اساس ناگزیر خواهند بود سرمایه های خود را به سمت مناطق نفتی دارای هزینه های بلند مدت کمتر ، سوق دهند.
با توجه به فرض ثابت بودن هزینه های سرمایه گذاری در بخش بالادستی نفت OPEC ، در طی سالهای 2010 تا 2030 ، تولید این کشورها با 5/45% رشد ، بیشترین افزایش را داشته و سهم این کشورها در تولید نفت از 3/40 % به 8/46 % افزایش می یابد.
نگاهی به چشم انداز عرضه جهانی نفت در طی این دوره نشاندهنده رشد 25 درصدی وافزایش 2/21 میلیون بشکه ای مصرف روزانه در طی این دوره است وبراوردهای اوپک حاکی از آن است که 5/15 میلیون بشکه (73% از کل افزایش در عرضه نفت) از 2/21 میلیون بشکه افزایش در عرضه روزانه جهانی نفت توسط کشورهای عضو اپک خواهد بود و دیگر کشورهای عرضه کننده نفت تنها 27 % از افزایش تولید (7/5 میلیون بشکه در روز )را به خود اختصاص خواهند داد ( لازم به ذکر است که سهم اوپک محاسبه شده مربوط به عرضه نفت متعارف و غیر متعارف است و سهم نفت خام اوپک در سال 2030 حدود 37 درصد عرضه جهانی هیدرو کربوری پیش بینی میشود).

نکته :
- برخی کارشناسان نفتی اوپک نتیجه گیری در مورد اینکه رشد هزینه های بالادستی ، عامل اصلی برای افزایش سهم اپک در بازار جهانی نفت است را به طور کامل نپذیرفته و معتقدند در این بخش نیاز به بحث و بررسیهای کارشناسی بیشتری است . به نظر این کارشناسان ، همواره اختلاف هزینه تولید در بازار نفت وجود داشته است به طوری که مناطق دارای ذخایر غنی نفت و گاز از هزینه های کمتری در تولید ، اکتشاف و .... برخوردار بوده اند .لیکن کشورهای پیشرفته با تکنولوژی خود توانسته اند تولید را در کشورهای غیر اوپک ( با هزینه های تولید بالاتر) حفظ کنند و در آینده نیز ممکن است این روند ادامه یابد. اما میتوان گفت که سهم اوپک در تولید نفت خام (متعارف) جهان به دلیل خالی شدن ذخایر نفتی کشورهای غیر اوپک و گرایش آنها به تولید نفتهای غیر متعارف افزایش خواهد یافت و همچنین عوامل ژئوپولتیک ، سیاست های انرژی کشورهای مصرف کننده عمده ، تحولات فن آوری ، تغییرات ساختار ی در مصرف انرژی و بسیاری دیگر عوامل میتواند چهره آینده عرضه نفت را تغییر دهد. نظر نهایی این کارشناسان نیز بر این است که در هر حال جهان در شرایط کنونی برای تامین نیازهای آتی خود نیاز به نفت اوپک دارد و می بایست زمینه های افزایش تولید در این کشورها را فراهم کند.

- آنچه در گزارش چشم انداز نفت 2009 اوپک (world oil outlook ) در خصوص هزینه های بالادستی ایجاد یک بشکه ظرفیت جدید آمده است تنها یک فرض است و براورد هزینه ها تا سال 2030 متناسب با نرخ کاهش طبیعی (decline rate ) است . این نرخ برای کشورهای عضواوپک تا سال2030 حدود 4 درصد ثابت فرض شده است . در حالیکه این نرخ برای سایر مناطق جهان تا سال 2030 صعودی است (به جز چین ) لذا هزینه های تولید در این کشورها نیز متناسب با این نرخ افزایش داده شده است











.مهم- ذکر منبع و نام نویسنده احترام به حقوق نگارنده است